Wegedoorn

“Rhamnus” is de latinisering van het Griekse “rhamnos” wat “doornstruik” of “tak” betekent, een algemene aanduiding voor doornige struiken van het geslacht Rhamnus. “Cathartica” is afgeleid van het Griekse “katharsis” wat “reiniging” of “zuivering” betekent, een rechtstreekse verwijzing naar de krachtige laxerende werking van de bessen en de bast. De Nederlandse naam “wegedoorn” verwijst naar de typische groeiplaats van de struik langs wegen, heggen en bosranden, in combinatie met de aanwezigheid van uitgesproken dorens op de twijgen. De volksnaam “purgeerdoorn” verwijst expliciet naar de purgerende werking van de vruchten.

Rhamnus cathartica heeft geen culinaire toepassingen. De rijpe, zwarte bessen zijn giftig bij consumptie van grotere hoeveelheden en veroorzaken braken, ernstige diarree en buikkrampen.

Historisch werden de onrijpe bessen in de 16de en 17de eeuw gebruikt voor de bereiding van “sap green”, een groene verf voor artiesten en voor de fabricage van inkt. De rijpe bessen leverden een paarse tot zwarte kleurstof voor het verven van wol en textiel. Beide toepassingen vallen buiten het culinaire domein.

De bessen werden in de Arabische geneeskunde als purgeermiddel in kleine hoeveelheden toegediend, maar dit gebruik is niet culinair van aard. Culinair gebruik van de bessen of andere plantdelen van Rhamnus cathartica wordt vanwege de toxiciteit niet aanbevolen.

Rhamnus cathartica is al meer dan 1000 jaar in gebruik als medicinale plant in Europa. De bessen werden al in de 10de eeuw in de Arabische geneeskunde vermeld door Avicenna als sterk purgeersel. In de Middeleeuwen stond de wegedoorn in vele Europese kruidenboeken als laxativum. Hildegard von Bingen (1098, 1179) beschreef de bessen bij hardnekkige obstipatie. In Wales werd de plant in 1650 als laxativum erkend en opgenomen in de farmacopee. In de 18de en 19de eeuw werd de bast van Rhamnus cathartica (Cortex Rhamni catharticae) als officieel laxativum opgenomen in de British Pharmacopoeia en de farmacopees van verscheidene andere Europese landen. In de 20ste eeuw werd de verwante Frangula alnus (vuilbooombast) vanwege zijn mildere werking en betere studeerbaarheid de voorkeurskruiden voor laxatieve toepassingen.

Rhamnus cathartica past bij een type mens dat lang vasthoudt en moeite heeft met loslaten, zowel letterlijk als figuurlijk. Zoals de struik dicht, ondoordringbaar en met scherpe dorens groeit en pas laat in het seizoen zijn donkere bessen afgeeft, zo heeft dit type een constitutie die hardnekkig vasthoudt wat verwerkt zou moeten worden. De krachtige purgerende werking van de bessen weerspiegelt een type dat baat heeft bij grondige, geen-tegenwerpingen-duldende reiniging van de darm. Dit is geen plant voor subtiele, geleidelijke interventie; de wegedoorn werkt direct en dwingend. Het type is tenaciëus en geneigd tot obstipatie als grondpatroon.