Grove den

“Pinus” is afgeleid van het Keltische “pin” of “pen”, dat “rots” of “gebergte” betekent, wat erop wijst dat deze boom oorspronkelijk in bergachtige gebieden groeide.

“Sylvestris” komt uit het Latijn en betekent “uit het bos” of “in het bos groeiend”, verwijzend naar de natuurlijke standplaats van de soort.

Als synoniem wordt Pinus rubra Mill. gevoerd. In het Nederlands zijn onder meer grove den, grove pijn, gewone den, gewone pijn, pijnboom, vliegden, denneboom, Schotse spar, grenenboom, keenboom, mastboom, bosspar, harsboom, grove mast, kienhout, mast, mastenpijn, mastenspar, Noordsche den, pijnappelboom, Schotse den, Schotse pijn(boom), silvesterpijn, spar, sperreboom en wilde pijnboom in gebruik. Engels: Scotch pine, Common pine, Scot’s pine, Norway pine, Fir tree, Wild pine. Frans: Pin, Pin sylvestre, Pin sauvage, Pin commun, Pin rouge. Duits: Kiefer, Wald-Kiefer, Gewöhnliche Kiefer, Föhre.

Dennenbonbons met etherische olie erin werken verfrissend. De grove den wordt soms gebruikt voor bier (“Jopenbier” op basis van dennenbast) of voor jenever (dennenappeljenever).

Dennenstroop, op basis van jonge loten, is bruikbaar als broodbeleg. De binnenbast, gedroogd en vermalen tot poeder, werd in tijden van schaarste onder meer in het deeg van brood verwerkt. Een vanille-achtige smaakstof wordt bekomen als bijproduct bij de winning van harsen uit het merghout.

Buiten de keuken wordt de grove den veel aangewend in badproducten (stimulerend, voor een betere bloedsomloop) en in haarverzorgingsmiddelen (ter bevordering van de haargroei).

Allerlei soorten dennen worden sinds mensenheugenis medicinaal gebruikt in verschillende culturen en landen. Hippocrates (460 tot 377 v.C.) en Dioscorides (40 tot 90 n.C.) raadden reeds hars (bijvoorbeeld gemengd met honing), naalden en knoppen aan om onder meer verkoudheid, slijmen, keelpijn, hoesten, jicht en reuma te bestrijden.

Hildegard von Bingen (1098 tot 1179) beschouwde de grove den als zeer nuttig voor de mens. Dodoens (1517 tot 1585) gebruikte grove den om de borst te “zuiveren” en fluimen te “lossen”, bij hoest en om de lever en nieren te “openen”, alsook in de wondgenezing, waarbij de pek in zalven werd vermengd.

De grove den werd vooral in de 19e eeuw gebruikt voor het vastleggen van stuifzanden die waren ontstaan door overbegrazing van de heide door schapen.

Pinus sylvestris past bij een type mens dat overeind blijft op schrale grond. De boom is een pioniersboom: hij vraagt weinig van zijn omgeving, verdraagt droogte, wind en arme zandgrond, maar heeft veel licht nodig en verdraagt geen schaduw. Dat tekent een constitutie die zelfstandig en weinig eisend is, en die slecht gedijt zodra ze wordt overschaduwd of ingesloten.

De zware penwortel en de lange zijwortels waarmee hij diep voedsel en vocht haalt, wijzen op een type dat zijn steun uit de diepte betrekt en niet uit de omgeving. De rechte stam met kale onderstam en een kroon die pas hoog begint, weerspiegelt afstand houden en pas op hoogte openen. Blootgesteld aan wind blijft de boom lager en wordt hij grillig van vorm: het type verhardt en vervormt onder aanhoudende druk in plaats van te breken.

Energetisch is dit een warm en droog beeld: hars, terpentijnachtige geur en een naaldvormig, sterk gereduceerd blad. De klachten die erbij horen zijn dan ook droog en stroef van aard: taaie slijmen die niet loskomen, stijve en pijnlijk vermoeide spieren, koude ledematen door trage perifere doorbloeding, en uitputting na langdurige inspanning.