Echte kamille

“Matricaria” is afgeleid van het Latijnse “matrix” of “mater” wat “moeder” of “baarmoeder” betekent, een rechtstreekse verwijzing naar het historische gebruik van de plant bij vrouwelijke aandoeningen zoals menstruatieproblemen en baarmoederkrampen. “Chamomilla” is afgeleid van het Griekse “chamai” (“op de grond”) en “melon” (“appel”), wat “grondappel” betekent, een verwijzing naar de lage groeiwijze van de plant en de appalachtige geur van de bloemen. De Nederlandse naam “kamille” is ontleend aan het Latijnse “chamomilla” via het Oudfranse “camomille”. De volksnaam “echte kamille” onderscheidt de soort van de reukkamille (Anthemis cotula), een giftige kamille-verwant die een onaangename geur heeft.

Kamille wordt in de keuken uitsluitend gebruikt als thee en als aromacomponent in desserts, snoepgoed en dranken. Kamilletheë is een van de meest geconsumeerde kruidentheeën wereldwijd: per jaar wordt circa 1 miljoen kilo geconsumeerd.

De gedroogde bloemen worden gebruikt als smaakgever in likeuren, bierbereiding (grut) en azijnen. Kamillebloemen worden verwerkt in het Egyptische “karkade”-mengsel en in diverse Midden-Oosterse en Noord-Afrikaanse kruidenmixen. In Spanje worden de bloemen als “manzanilla” gebruikt, en worden ook gefermenteerde dranken en sherryvarianten zo aangeduid vanwege de kamille-achtige geur.

De bloemen worden ook vers gebruikt als garnering van desserts en drankjes. De etherische olie wordt in beperkte mate als aroma gebruikt in levensmiddelen en cosmetica. Kamillebloemen zijn een grondstof voor de aanmaak van kamilleolie en kamillewater voor cosmetisch gebruik.

Matricaria chamomilla is een van de oudst gedocumenteerde geneeskrachtige planten. In Egypte werd kamille al 5000 jaar geleden als heilige plant beschouwd en aan de zonnegod Ra gewijd. Hippocrates (460, 377 v.C.) en Dioscorides (40, 90 n.C.) beschreven kamille als middel bij koorts, krampen en vrouwelijke aandoeningen. Galenus gebruikte het bij ontstekingen. In de Middeleeuwen stond kamille in alle kloostertuinen als onmisbaar geneeskruid. Hildegard von Bingen (1098, 1179) beschreef kamille als middel bij maagklachten en bij verhoogde gemoedstoestanden. Culpeper (1616, 1654) gebruikte kamille bij alle krampen. In Duitsland wordt kamille “alles zutrauend” (aan alles geschikt) genoemd. De bloemen van kamille worden tegenwoordig op grote schaal gekweekt in Hongarije, Egypte en Argentinië voor de farmaceutische en cosmetische industrie.

Matricaria chamomilla past bij een type mens dat zacht, gevoelig en zorgzaam is, maar ook snel overprikkeld en pijnlijk reageert op kleine verstoringen. Zoals de plant klein blijft, dicht bij de grond groeit en een zoete, beschermende geur verspreidt die troost en ontspanning brengt, zo heeft dit type een kwetsbare, zorgende aanwezigheid die gemakkelijk wordt overschreeuwd. De typische werking op maagkrampen, colic bij zuigelingen en menstruatiepijn weerspiegelt een type dat gevoelig is voor inwendige spanning en spasmen. De azuleen in de etherische olie, gevormd tijdens stoomdestillatie, weerspiegelt een constitutie die hitte omzet in rust.

• Etherische olie (0,4, 1,5% in gedroogde bloemen): blauw-groene kleur door chamazuleen (5, 15%; gevormd uit matrisinoxide A bij stoomdestillatie); alfa-bisabolol (10, 35%); bisaboloxide A en B (5, 40%); alfabisaboloxide A (10, 15%); bisabololoxide B en C; beta-farnezeen; alfa-pinen; sabineen; neopineen; isomethylgeranaat
• Flavonoïden (1, 3%; apigenine 97% glycosiden): apigenine-7-O-glucoside; luteoline; quercetine; isorhamnetine; isoquercetriene; naringetine; patuletriene
• Mucilagineuse pectin-achtige slijmstoffen (5, 10%): uronzuren; galactose; arabinose; xylose
• Cumarinen (umbellaflorone): herniarine; isoherniarine; matricarie
• Looistoffen: gallotannine; catechinen; metacinine; desacetylmatricarine
• Fenolzuren: caffeolquinezuur; chlorogeenzuur; koffiezuur; rozemarijnzuur
• Mineralen: calcium, fosfor, ijzer, magnesium, mangaan; vitamine C en B

• Antispasmodisch en Antikrampachtig: remt de gladde spieren van maag, darm, galwegen en baarmoeder via apigenine en alfa-bisabolol; verlicht krampen, koliek en maagpijn; anticholinerg effect
• Aperitivum en Stomachicum: bevordert de eetlust en de maagwerking; stimuleert de aanmaak van maagsap en spijsverteringsenzymen via de bittercomponenten en de etherische olie
• Bronchospasmolytisch: verlicht bronchospasmen en spasmodische hoest via apigenine en de etherische olie; bevordert de slijmafvoer
• Carminativum: bevordert de lozing van gas; verlicht flatulentie en opgeblazenheid via spasmolytische ontspanning van de darm
• Sedatief en kalmerend: remt licht de activiteit van het centrale zenuwstelsel via apigenine; bindt aan GABA-A-receptoren; verlicht spanning en rusteloosheid
• Stoelgang bevorderend (Slijmstofbevorderend): vermindert de wrijving in het maag-darmkanaal via de slijmstoffen; bevordert de passagetijd bij obstipatie
• Emmena­goog en menstruatiebevorderend: stimuleert de baarmoeder; bevordert de menstruatiestroom; verlicht dysmenorrhee
• Hypnotisch (licht) en Narcotisch: via apigenine in hogere doses; bevordert de slaap; niet equivalent aan synthetische hypnotica

Inwendig:

• Aanbevolen dagdosis voor volwassenen: 3 tot 9 g bloemen per dag; als infusie 3 maal 50 tot 300 mg droogextract; of 3 maal 4 ml vloeibaar extract (1:1 verhouding); of 3 maal 50 g bloemen in 1 L water
• Infusie (bij maagklachten en nervositeit): 1 tot 2 koffielepels gedroogde bloemen (1,5 tot 4 g) per tas kokend water; 10 minuten trekken; 3 tot 4 tassen per dag; voor de maaltijden of voor het slapengaan; bij kinderen: 3 tot 10 g bloemen per dag
• Moedertinctuur: 3 maal 40 druppels per dag in een beetje water; voor de grote maaltijden; gestandaardiseerd op alfa-bisabolol en apigenine
• Droogextract (gestandaardiseerd op apigenine): 50 tot 300 mg per dag; 3 maal per dag
• Etherische olie (inwendig): 1 tot 4 druppels op een suikerklontje of in honing; 3 maal per dag; niet langer dan 3 weken aaneengesloten
• Zuigelingen en kinderen (bij infantiele koliek): 1 tot 2 theelepels gedroogde bloemen per 150 ml kokend water; 10 minuten trekken; laten afkoelen; 2 tot 3 maal per dag 40 tot 60 ml; gestandaardiseerd op 1:45 apigenine; altijd onder begeleiding van een arts of therapeut

Uitwendig:

• Kompres en omslagen (bij wonden en huidaandoeningen): infusie van 3 tot 4 g bloemen per 150 ml kokend water; 10 minuten trekken; zeven; lauw aanbrengen op de huid; verband nat houden; 2 tot 3 maal per dag
• Gorgelen en spoelen (bij stomatitis en faryngitis): infusie van 1 tot 2 eetlepels bloemen per 250 ml kokend water; 10 minuten trekken; zeven; lauwwarm gorgelen; 3 tot 4 maal per dag
• Inhalatie (bij luchtwegklachten en sinusitis): 3 tot 5 druppels etherische olie in een kom heet water; of 2 tot 3 g bloemen in heet water; hoofd bedekken en 5 tot 10 minuten inademen
• Zitbad (bij vaginitis en aambeien): 5 tot 10 g bloemen in 1 L kokend water; 15 minuten trekken; zeven; toevoegen aan het zitbad; 15 minuten zitten; 2 tot 3 maal per week
• Kamillecrème of kamilleolie (bij eczeem en droge huid): 0,5% tot 2% etherische olie in crème of vette olie; aanbrengen op de aangetaste huid 2 tot 3 maal per dag

• Niet geven bij bekende allergie voor composietenfamilieleden (Asteraceae): bijvoet (Artemisia vulgaris), arnica (Arnica montana), goudsbloem (Calendula officinalis), chrysant, zonnebloem; kruisreactiviteit is farmacologisch goed gedocumenteerd; de meeste gevallen van kamillecontactallergie zijn kruisreacties met sesquiterpeenlactonen uit andere Asteraceae
• Bij kamille-etherische olie voor inwendig gebruik: niet meer dan 2 tot 4 druppels per dag; nooit onverdunde etherische olie inwendig innemen zonder begeleiding van een therapeut
• Laat niet aan kamillebloemen blootstaan mensen die al een gebleken allergie voor sesquiterpeenlactonen hebben; dit zijn de actieve allergenen in de etherische olie en de bloemen
• Er zijn mogelijke interacties met anticoagulantia (warfarine) en anti-aggregantia (aspirine); kamille remt de trombocytenaggregatie via de coumarinen; niet combineren zonder begeleiding van een arts
• Er zijn mogelijke interacties met ciclosporine; kamille remt CYP3A4 en kan de bloedspiegel verhogen; raadpleeg altijd een arts
• Bij zwangerschap: kamille als thee in normale hoeveelheden is veilig; hoge doses etherische olie vermijden wegens theoretische uterusstimulerende werking via emmenagoge werking
• Niet combineren met benzodiazepines en andere sedatieve medicijnen zonder begeleiding; apigenine versterkt het sedatieve effect via GABA-receptoren
• Neem kruidenpreparaten altijd ten minste 1 tot 2 uur voor of na medicatie en suppletie

• Verlet, K. & Deforce, W. (2012). Groot handboek geneeskrachtige planten. Lannoo.
• European Medicines Agency. (2015). Community herbal monograph on Matricaria recutita L., flos. EMA/HMPC/55545/2011. Geraadpleegd via: www.ema.europa.eu
• ESCOP Monographs. (2003). Matricariae flos. European Scientific Cooperative on Phytotherapy. Thieme.
• Blumenthal, M. et al. (1998). The Complete German Commission E Monographs. American Botanical Council.
• United States Department of Agriculture. Dr. Duke’s Phytochemical and Ethnobotanical Databases. Geraadpleegd via: phytochem.nal.usda.gov
• Missouri Botanical Garden. Tropicos Plant Database. Geraadpleegd via: www.tropicos.org
• Srivastava, J.K. et al. (2010). Chamomile: A herbal medicine of the past with bright future. Molecular Medicine Reports, 3(6), 895, 901.