Gekweekt vlas / Lijnzaad

“Linum” is de klassieke Latijnse naam voor de vlasplant, verwant aan het Griekse “linon”, dat zowel de plant als de vezels ervan aanduidde. “Usitatissimum” is de overtreffende trap van het Latijnse “usitatus” wat “gebruikelijk” of “gewoon” betekent: “het meest gebruikte” of “het meest nuttige”, een verwijzing naar de buitengewoon brede inzetbaarheid van de plant als vezel-, olie- en geneeskrachtig gewas. De Nederlandse naam “vlas” is via het Middelnederlands “vlas” afgeleid van de Proto-Germaanse wortel “flahsaz”. “Lijnzaad” verwijst rechtstreeks naar het zaad (“zaad”) van het “lijn” (de vlasplant), waarbij “lijn” een verkorte vorm is van “linum”.

Lijnzaad is een volwaardig voedingsmiddel en wordt uitgebreid in de keuken toegepast. Heel lijnzaad wordt toegevoegd aan brood, crackers, muesli en granola. Gemalen lijnzaad wordt verwerkt in smoothies, yoghurt, pap en bakproducten als gezonde vezeltoevoeging.

Lijnzaadolie (Oleum Lini, koudgeperst) wordt gebruikt als saladedressing en als toevoeging aan kwark, yoghurt en koude gerechten; niet verhitten vanwege oxidatie van de omega-3-vetzuren. Lijnzaadolie is ook een ingrediënt voor de aanmaak van bruine zeep en groene zeep.

De restanten van het lijnzaad die overblijven na oliepersting worden als lijnzaadkoek gebruikt als veevoeder. In Argentinië, Marokko en Griekenland wordt lijnzaad traditioneel gebruikt in brood en flatbread. Lijnzaad wordt ook gebruikt als ingrediënt voor drankjes bij de diabetische keuken.

Lijnzaad is een van de oudste cultuurgewassen ter wereld: het wordt al 5000 jaar gekweekt. In het Midden-Oosten en Egypte werd vlas al 4000 v.C. gebruikt voor textiel en olie. De Grieken (400, 377 v.C.) kenden lijnzaad als voedsel en geneeskruid. Hippocrates gebruikte het bij ontstekingen van de slijmvliezen. In Mesopotamië werd lijnzaad al geteeld. De Grieken en Romeinen gebruikten het als spijsverteringsbevorderend middel en als middel bij hoest. In Europa werd lijnzaad al lang in de Middeleeuwen als geneeskruid erkend. In de 19de eeuw groeide het gebruik als laxerend en beschermend middel. Vandaag is lijnzaad een van de best gedocumenteerde plantaardige bronnen van omega-3-vetzuren en lignanen in de westerse fytotherapie.

Linum usitatissimum past bij een type mens dat smeert, soepel houdt en verbindt. Zoals het lijnzaad een beschermend slijmlaagje vormt op geprikkelde slijmvliezen van de darm, mond en keel, zo heeft dit type de constitutionele neiging om te beschermen en te omhullen. De rijke omega-3-vetzuren wijzen op een type dat gevoelig is voor ontstekingen, verhitte impulsen en een te actief immuunsysteem. Dit type wordt snel stijf in gewrichten en vaatwanden en heeft baat bij smerende, weefselherstellende interventies. De kleine, ovale, glanzende zaden weerspiegelen een type dat compact is, veel in zich heeft, maar zijn waarde pas vrijgeeft na bewuste bewerking: malen of weken.