Lavendel

“Lavandula” is afgeleid van het Latijnse “lavare” wat “wassen” betekent, een verwijzing naar het gebruik van lavendel om badinrichting en linnen te parfumeren en te reinigen. Een alternatieve afleiding verbindt de naam met het Latijnse “lividus” wat “blauwachtig” of “loodkleurig” betekent, verwijzend naar de kleur van de bloemen. “Angustifolia” is samengesteld uit het Latijnse “angustus” (“smal”) en “folium” (“blad”), wat “smalbladig” betekent en de smalle, langwerpige bladeren van de plant beschrijft ter onderscheid van de breedgebladerde lavendelsoorten. De Nederlandse naam “lavendel” is rechtstreeks ontleend aan het Middellatijnse “lavandula”.

Lavendelbloemen worden in de keuken van de Provence (Frankrijk) en andere Middellandse-Zeelanden gebruikt als aromatisch kruid. De gedroogde bloemen maken deel uit van het kruidenmengsel “herbes de Provence” en worden verwerkt in koekjes, cake, chocolade, gelei, honing en desserts.

Lavendel wordt gebruikt als smaakgever in vlees- en wildgerechten, bij lamsvlees, eend en gevogelte. Lavendelolie wordt in beperkte mate als aroma gebruikt in levensmiddelen en dranken. Lavendelthee wordt bereid van de gedroogde bloemen als ontspannende, licht bittere kruidenthee.

Lavendel wordt ook gebruikt als ingredient voor de aanmaak van bruine zeep en groene zeep. Lavendelwater en lavendelolie zijn ingredienten in parfum, cosmetica, shampoo, zeep en reinigingsproducten. Lavendel wordt gebruikt bij het conserveren van linnen en kleding ter afwering van insecten.

Lavandula angustifolia is al meer dan 2500 jaar in gebruik als geneeskruid, reinigingsmiddel en parfum. De Grieken en Romeinen gebruikten lavendel in badinrichtingen, waswater en als wierook. Dioscorides beschreef lavendel als middel bij hoest en borstaandoeningen. In de Middeleeuwen stond lavendel in alle kloostertuinen als geneeskruid. Hildegard von Bingen (1098, 1179) beschreef lavendel als middel tegen migraines. Culpeper (1616, 1654) gebruikte lavendel bij hoofdpijn, flauwvallen en de behandeling van zenuwklachten. Koningin Victoria liet haar paleis dagelijks met lavendelwater reinigen. In de Eerste Wereldoorlog werd lavendelolie gebruikt als antisepticum bij wonden. René Gattefossé ontwikkelde in 1910 de moderne aromatherapie na zijn zelfbehandeling met lavendelolie bij brandwonden.

Lavandula angustifolia past bij een type mens dat van nature kalmeert, ordent en zuivert. Zoals de plant op droge, stenige, arme bodems in volle zon gedijt en een onverstoorbare, aromatische rust uitstraalt, zo heeft dit type een constitutionele neiging tot rust en overzicht te brengen in onrustige situaties. De typische werking op het zenuwstelsel, op spanning, slapeloosheid en angst weerspiegelt een type dat gevoelig is voor overprikkeling en overbelasting, en dat baat heeft bij vertraging en inademing. De antiseptische en wondhelende werking wijst op een constitutie die snel reageert op externe prikkels maar ook snel herstelt. Dit type is zelden dramatisch maar consistent aanwezig.

• Etherische olie (0,4, 1%): linalool (30, 45%); linalylacetaat (25, 46%); lavandulylacetaat; terpinen-4-ol; beta-ocimeen; campfer (max. 1,2% bij L. angustifolia, onderscheidend van lavandin); cis- en trans-beta-ocimeen; limoneen; 1,8-cineool (eukalyptol); alfa-pinen; beta-pinen; lavandulol
• Looistoffen (3, 12%): rozemarijnzuur; chlorogeenzuur; caffeolquinezuur
• Bitterglycosiden: lavandulachroom; luteoline; apigenine
• Triterpenen: oleanolzuur; ursolzuur; betulinezuur
• Flavonoïden: luteoline; apigenine; luteoline-7-O-glucoside; quercetine; nepetine
• Fytosterolen: beta-sitosterol; campesterol; stigmasterol
• Coumarinen: herniarine; umbelliferon
• Hydroxy-naftylamine en derivaten:
• Fenolzuren: rozemarijnzuur (sterke antioxidant); caffeolquinezuur; chlorogeenzuur; 2-hydroxymalonzuur

• Antisepticum: bactericide werking op gramnegatieve en grampositieve bacteriën via linalool en linalylacetaat; werkzaam tegen Staphylococcus aureus, Streptococcus-species, Candida-species, Aspergillus-species
• Schimmelwerend: fungistatisch en fungicide via de etherische olie; werkzaam tegen Candida albicans en dermatofyten
• Insecticide: werkzaam tegen muggen, vlooien, luizen, mijten en motten via de etherische olie
• Anti-inflammatoir: remt inflammatoire enzymen en cytokinen lokaal via rozemarijnzuur en linalool
• Lokaal analgetisch: verlicht pijn bij insectenbeten, brandwonden en spierklachten via linalool
• Lokaal anesthetisch: linalool remt de prikkeloverdracht op sensorische zenuwuiteinden
• Cicatrisans en wondhelend: bevordert de wondgenezing en granulatie van nieuw weefsel via linalool en linalylacetaat
• Cosmeticum en granulatiebevorderend: bevordert de huidvernieuwing; samentrekkend via de looistoffen

Uitwendig:

• Etherische olie (onverdund, bij brandwonden en insectenbeten): 1 tot 2 druppels rechtstreeks op de huid; enige etherische olie die bij L. angustifolia onverdund mag worden aangebracht op kleine huidoppervlakken
• Massageolie (bij spierkrampen en reumatische klachten): 3 tot 5% lavendelolie in een draagolie (bijv. amandelolie of jojoba-olie); 5 tot 10 druppels per 10 ml draagolie
• Inhalatie (bij luchtwegklachten en stress): 3 tot 5 druppels etherische olie op een zakdoek of in een aromalamp; of 10 druppels in een kom heet water; hoofd bedekken en 5 tot 10 minuten inademen
• Bad (bij zenuwachtigheid en slaapstoornissen): 5 g lavendelbloemen (landingsbloem) per 1 L kokend water; 15 minuten trekken; zeven; toevoegen aan het badwater; of 10 tot 20 druppels etherische olie in het badwater (gemengd met emulgator)
• Gorgeldrank (bij faryngitis en angina): infusie van 1 tot 2 koffielepels bloemen per tas kokend water; 10 minuten trekken; lauwwarm gorgelen; 3 tot 4 maal per dag
• Lavendelwater (cosmetisch): 50 g lavendelbloemen laten macereren in 500 ml water; 15 tot 30 minuten macereren; zeven

Inwendig:

• Infusie (bij nervositeit en slaapstoornissen): 1 tot 2 koffielepels gedroogde bloemen (1,5 tot 2 g) per tas kokend water; 10 minuten trekken; 1 tot 3 tassen per dag; voor het slapengaan 1 tas
• Moedertinctuur: 3 maal 20 tot 30 druppels per dag in een beetje water; voor de grote maaltijden
• Droogextract (gestandaardiseerd op linalool): 80 mg per capsule (Silexan); klinisch getest op 80 mg per dag bij angststoornissen en slaapstoornissen; 1 capsule per dag
• Lavendelbad (bij neurasthenie): 20 g lavendelbloemen; in 2 L water koken; zeven; aan het badwater toevoegen; of 1 koffielepel lavendelolie per bad

• Lavendel gedroogd of als etherische olie kan bij sommige individuen contactallergie veroorzaken; test altijd eerst op een klein huidoppervlak; bij bekende allergie voor Lamiaceae vermijden
• Hoge doses etherische olie inwendig zijn toxisch; niet meer dan 2 tot 4 druppels etherische olie inwendig per dag; nooit onverdunde etherische olie inwendig innemen zonder begeleiding van een therapeut
• Etherische lavendelolie is neurotoxisch bij te hoge doses; bij kinderen onder 2 jaar uitwendig alleen sterk verdund gebruiken (maximaal 0,5% in draagolie); niet in de buurt van het gezicht of de neus van zuigelingen
• Lavendin (L. × intermedia) bevat een hogere camphergehalte dan L. angustifolia en is bij kinderen en zwangere vrouwen gecontra-indiceerd; zorg dat het correcte species wordt gebruikt
• Bij zwangerschap: lavendel als kruideninfusie in normale hoeveelheden is veilig; hoge doses etherische olie en therapeutische doses vermijden wegens onvoldoende veiligheidsdata; raadpleeg een therapeut
• Niet combineren met sedatieve medicijnen (benzodiazepines, barbituraten, antihistaminica met sedatieve werking) zonder begeleiding van een arts; lavendel versterkt het sedatieve effect
• Mogelijke interacties met antidepressiva (SSRI’s); de GABAerge werking van linalool kan interacties geven; raadpleeg altijd een arts
• Mogelijke interacties met antihypertensiva, antiaritmica en bloedverdunnende medicijnen; raadpleeg altijd een arts
• Er zijn meldingen van gynecomastie (borstvorming bij jongens) bij langdurig uitwendig gebruik van lavendelproducten; vermijd langdurig dagelijks gebruik bij prepuberale jongens
• Neem kruidenpreparaten altijd ten minste 1 tot 2 uur voor of na medicatie en suppletie

• Verlet, K. & Deforce, W. (2012). Groot handboek geneeskrachtige planten. Lannoo.
• European Medicines Agency. (2012). Community herbal monograph on Lavandula angustifolia Mill., flos. EMA/HMPC/143183/2010. Geraadpleegd via: www.ema.europa.eu
• ESCOP Monographs. (2003). Lavandulae flos. European Scientific Cooperative on Phytotherapy. Thieme.
• Blumenthal, M. et al. (1998). The Complete German Commission E Monographs. American Botanical Council.
• United States Department of Agriculture. Dr. Duke’s Phytochemical and Ethnobotanical Databases. Geraadpleegd via: phytochem.nal.usda.gov
• Missouri Botanical Garden. Tropicos Plant Database. Geraadpleegd via: www.tropicos.org
• Kasper, S. et al. (2010). Silexan, an orally administered Lavandula oil preparation, is effective in the treatment of ‘mixed anxiety and depression’. International Clinical Psychopharmacology, 25(5), 277, 287.