Slaapmutsje

De geslachtsnaam “Eschscholzia” werd gekozen door de botanicus en dichter Adelbert von Chamisso (1781 tot 1838). Hij vernoemde de plant naar zijn reisgenoot Johann Friedrich von Eschscholtz (1793 tot 1831), arts, anatoom, natuuronderzoeker en plantenverzamelaar, met wie hij deelnam aan dezelfde expeditie. De soortnaam “californica” verwijst naar het gebied waarin Chamisso de plant aantrof.

De Nederlandse naam “slaapmutsje” en het Duitse “Schlafmützchen” hebben een dubbele grondslag: zij verwijzen naar het slaapbevorderende effect van het kruid en naar de kelk, die bij het ontluiken van de bloem als een mutsje van de knop glijdt. Ook het sluiten van de bloemen bij zonsondergang speelt in deze naamgeving mee. “Goudpapaver” duidt op de goudgele bloemkleur in combinatie met de familie waartoe de plant behoort. Het naamdeel “klaproos” in “Californische klaproos” verwijst naar de verwantschap binnen de Papaveraceae. Het Engelse “poppy” wordt in verband gebracht met het knappende geluid waarmee de rijpe zaaddozen openspringen en de zaden wegslingeren.

Synoniemen: Eschscholzia douglasii Torr., E. cucullata Greene, E. glauca Greene, E. maritima Greene, E. cornuta Greene, E. menziesiana Greene, E. peninsularis Greene, E. procera Greene, E. crocea Benth. Volksnamen: Nederlands slaapmutsje, goudpapaver, Californische klaproos; Engels California poppy, gold poppy, cups of flame; Frans pavot de Californie; Duits Schlafmützchen, Kalifornischer Goldmohn.

De bladeren zijn eetbaar en worden na koken als bladgroente bereid. Dit gebruik gaat terug op de toepassing bij inheemse volken van Noord-Amerika.

Andere culinaire toepassingen zijn in de bronliteratuur niet beschreven. Binnen de fytotherapie wordt het bovengrondse kruid vrijwel uitsluitend verwerkt tot infuus, tinctuur, gestandaardiseerd totaalpoeder, nebulisaat of vloeibaar extract.

De zenuwpijnstillende werking van de Californische klaproos was bekend bij de inheemse volken van Noord-Amerika. Zij pasten het sap van de plant toe bij kiespijn; de kalmerende werking werd vooral bij kinderen ingezet.

Daarnaast had de plant een niet-medicinale rol: het stuifmeel werd door vrouwen voor cosmetische doeleinden gebruikt en de bladeren werden na koken als groente gegeten. De soort is het officiële bloemsymbool van de staat Californië.

De Duitse Commissie E kwam destijds tot een negatieve beoordeling wegens onvoldoende bewijs. Het HMPC van het Europees Geneesmiddelenbureau nam het kruid in 2015 op als traditional use bij milde spanningsklachten en ter ondersteuning van de slaap.

Eschscholzia californica past bij een type mens dat de rem niet meer vindt. De plant groeit op arme, droge, zonnige grond en verdraagt hitte en schraalheid, maar sluit haar bloemen zodra het licht wegvalt of het weer omslaat: een uitgesproken vermogen tot terugtrekken en afsluiten. Dat is precies wat dit type mist. Het gaat om mensen die overdag functioneren op alertheid en waakzaamheid, maar ’s avonds niet kunnen schakelen: het hoofd blijft draaien, de spieren blijven gespannen, de inslaapfase duurt lang. Vaak betreft het kinderen of volwassenen met een fijne, snel reagerende zenuwstructuur, prikkelgevoelig en geneigd tot piekeren en anticiperende angst (examenvrees, nachtmerries, bedwateren). De fijn verdeelde, blauwgroene bladeren en de zijdeachtige, kortlevende bloem tekenen een constitutie die eerder verfijnd dan robuust is. Anders dan de verwante Papaver somniferum onderdrukt Eschscholzia niet: zij ontspant zonder te verdoven. Dat maakt haar passend bij een type dat niet uitgeschakeld wil worden, maar wel moet leren loslaten.