IJslands mos

“Cetraria” is afgeleid van het Latijnse “cetra”, een klein rond schild dat Romeinse hulptroepen droegen, een verwijzing naar de schildvormige vruchtlichamen (apotheciën) op het thallus. “Islandica” verwijst rechtstreeks naar IJsland, een van de voornaamste vindplaatsen van dit korstmos. De naam “lichen” komt van het Griekse “Leicho” dat “likken” betekent, een verwijzing naar de gewoonte van de plant om met zijn rhizinen aan de ondergrond te likken. “IJslands mos” is een onjuiste volksbenaming: de plant is geen mos (Bryophyta) maar een korstmos, een symbiose tussen een alg en een schimmel.

IJslands mos heeft een aanzienlijke voedingswaarde vanwege de rijkdom aan polysacchariden. Het thallus kan worden omgezet in mannose en galactose, waardoor IJslands mos ook wordt verwerkt in diabetesbrood. Vermits de polysacchariden niet snel oplossen, wordt het mos niet rauw verwerkt in voedingsmiddelen.

Van de plant kan een voedzame gelei worden gemaakt door het mos eenmaal te koken, het water af te gieten (om de bitterheid door de bitterstoffen te verwijderen) en vervolgens een- of tweemaal te koken met suiker, honing, chocolade of citroen. Deze gelei kan met ingrediënten als amandelen, noten en vruchten worden verwerkt tot een smakelijk dessert.

In verlaten gebieden van IJsland, Noorwegen, Finland, Rusland en Zweden diende het mos ook als noodvoedsel voor de bevolking: verwerkt in brood, vermengd met bloem of als suikervervanger in desserts.

IJslands mos werd al vroeg gebruikt als voedsel door de Ijslandse, Noorse, Finse, Russische en Zweedse bevolking in verlaten en uitgestrekte gebieden als noodvoedsel en rantsoen. Parfums en kleurstoffen werden eruit bereid. Pas vanaf de zeventiende eeuw werd het mos voor medicinale doeleinden gebruikt, voornamelijk bij tuberculose, koorts en hoest. In de achttiende en negentiende eeuw werd het opgenomen in de officiële Europese farmacopees als behandeling voor droge hoest, prikkelhoest en als slijmoplossend middel bij bronchitis. Zijn gebruik als zogenaamde “Russische penicilline” in de Sovjet-Unie tijdens de Tweede Wereldoorlog leidde tot onderzoek naar de antibiotische polysacchariden. Vandaag is het een van de meest bestudeerde korstmossen in de fytotherapie.

Cetraria islandica past bij een type mens dat uithouding en aanpassingsvermogen als kernkwaliteiten heeft. Zoals het korstmos groeit op plaatsen waar nauwelijks andere levensvormen overleven, op zure berggrond, in venen en bossen op onvruchtbare lavahellingen, ver van vervuiling en vochttekort, zo functioneert dit type bij voorkeur in extreme, gestructureerde omstandigheden. De dubbele werking van het mos, bitter en slijmig tegelijk, weerspiegelt een constitutie die aan tegengestelde impulsen gehoor geeft: het heeft zowel grens als bescherming in zich. De typische toepassingen bij aandoeningen van de luchtwegen en bij voedingsproblemen wijzen op een constitutioneel type dat kwetsbaar is in het grensvlak tussen binnen en buiten, en dat bescherming van de slijmvliezen nodig heeft.