Ruwe berk en Zachte berk

Het berkensap, best geoogst op een zonnige dag in de vroege lente voordat de bladeren ontluiken, heeft een zoetige smaak. Het kan rauw worden gedronken of ingedikt tot een siroop na koken.

Jonge berkenblaadjes zijn een aanvulling voor een lenteslaatje of lentesoep. Het berkensap laat zich fermenteren tot berkenbier en dient ook voor het maken van wijn, azijn en sterke drank.

In de traditionele geneeskunde van de Oude Grieken, Romeinen en Arabieren komt de berk niet voor, omdat hij in de zuidelijke streken niet groeide. In mythen en sagen geldt de berk als symbool van vernieuwing, nieuw leven en eeuwige jeugd, en als zuiverend voor geest en lichaam, verwijzend naar de zuiverende werking van het berkensap. Hildegard von Bingen (1098 tot 1179) wees op een wondhelende werking van de katjes. Dodoens (1517 tot 1585) beschrijft geen medische toepassingen. In de volksgeneeskunde had berkenwater de reputatie de haargroei te stimuleren en te beschermen tegen nier- en blaasstenen. Vooral in Rusland en de Scandinavische landen bouwde het berkenblad een goede naam op bij artrose, artritis en jicht; Leclerc prees het aan bij reumatische aandoeningen en jicht.

Betula pendula past bij een type dat licht, veerkrachtig en vernieuwingsgericht is. Zoals de berk een pioniersboom is die als eerste kale, arme grond koloniseert en met zijn heldere witte schors licht brengt in het donkere bos, zo kenmerkt dit type zich door het vermogen om in moeilijke omstandigheden opnieuw te beginnen en de omgeving te zuiveren. De boom is snelgroeiend maar kortlevend en buigt soepel mee met de wind zonder te breken. Het type is helder, beweeglijk en gericht op het loslaten van wat overtollig of belastend is; het staat symbool voor jeugd, zuivering en een nieuw begin.