Zuurbes

De bes is sterk zuur door haar gehalte aan organische zuren en bitterstoffen. Vroeger werd de vrucht verwerkt in zure compote of in wijn en in die vorm ingenomen bij verstopping en bij gebrekkige eetlust.

De frisdrankenindustrie gebruikt zuurbes als grondstof. Door de combinatie van zuur en bitter is de vrucht geschikt als smaakcorrigerend bestanddeel in siropen.

Het bittere, intens gele wortelmateriaal is niet culinair bruikbaar en hoort uitsluitend in medicinale bereidingen thuis.

Zuurbes is in Europa, Perzië en de Unani-traditie eeuwenlang gebruikt als bitter middel voor maag, lever en gal. De gele wortelbast diende daarbij zowel als geneesmiddel als als kleurstof voor textiel en leer.

In de negentiende en twintigste eeuw kreeg de struik een tweede, agronomische geschiedenis. Berberis vulgaris is de waardplant waarop de zwarte roest van graan, Puccinia graminis, een deel van zijn levenscyclus doorloopt. Om die reden werden in verschillende graanproducerende landen grootschalige uitroeiingscampagnes gevoerd, in de Verenigde Staten vanaf 1918. De struik verdween daardoor uit grote delen van het agrarische landschap, terwijl het gebruik van de wortelbast in de kruidengeneeskunde bleef bestaan.

Berberis vulgaris past bij een type dat scherp begrensd is en zich verdedigt vóórdat er iets binnenkomt. De struik zet doorns op elke tak en houdt daarmee alles op afstand, terwijl de wortel intens geel en uitgesproken bitter is. Dat beeld past bij iemand die van buiten stekelig oogt en van binnen sterk gekleurd is: uitgesproken oordeel, scherpe meningen, weinig ruimte voor halfslachtigheid. Het orgaanzwaartepunt ligt bij lever en gal, klassiek verbonden met geprikkeldheid en opgekropte irritatie. Stagnatie is het kernthema: gal die niet doorstroomt, darmen die stilvallen, vocht dat blijft hangen. Dit type functioneert scherp zolang de doorstroming op gang blijft en wordt bitter en star zodra die stokt.