Echte aloë

“Aloë” is vermoedelijk afkomstig van het Arabische woord “alloeh”, dat “schitterende bittere substantie” betekent en verwijst naar de gel die de plant levert. “Vera” is Latijn voor “waar” en duidt aan dat Aloe vera van de aloësoorten het meeste sap levert en de beste medicinale eigenschappen bezit. Bij de verwante soort Aloe ferox Mill. (Kaapse aloë) betekent “ferox” “woest, fel” en verwijst naar de weerbare, stekelige verschijning van de plant.

Synoniemen Aloe vera (L.) Burm. f.: Aloe barbadensis Mill., Aloe chinensis Bak., A. elongata Murray, A. indica Royle, A. officinalis Forsk., A. perfoliata L., A. rubescens DC., A. vera L. var. littoralis König ex Bak., A. vera L. var. chinensis Berger, A. vulgaris Lam.

Synoniemen Aloe ferox Mill.: Aloe horrida Haw., A. perfoliata Thunberg, A. pseudoferox Salm·Dyck, A. socotrina Masson, A. supralaevis Haw., Pachydendron ferox Humb. & Bonpl., P. supralaeve Haw.

Ned: Echte aloë, Aloë, Curaçao·aloë, Barbados·aloë (Aloe vera); Kaapse aloë, Kaap·aloë (Aloe ferox); Brandplant, Brandwondenplant, Medicijnplant, Hemelroede, Wonderplant, Lelie van de woestijn, Levensplant, Eerste hulp plant, Alewijn, Bitteraal, Bitterpop
Eng: Curaçao aloe, Barbados aloe (Aloe vera); Mediterranean aloe (Aloe vera); Cape aloe, Bitter aloe (Aloe ferox)
Frans: Aloès, Aloès vrai, Aloès vulgaire (Aloe vera); Aloès du Cap, Aloès féroce (Aloe ferox)
Duits: Aloë, Aloe vera, Curaçao·Aloë, Venezuela·Aloë (Aloe vera); Kap·Aloë, Afrikanische Aloë (Aloe ferox)

Een gefileerd stuk aloë gel wordt wel als ingrediënt in salades verwerkt. De gekookte bladeren zijn bitter van smaak; net als de zaden konden ze vroeger in periodes van hongersnood als noodvoedsel dienen.

Aloe vera stamt vermoedelijk uit Noord·Afrika (het Nijlgebied en Soedan) en Arabië; Aloe ferox is inheems in Zuid·Afrika en het oostelijk Middellandse Zeegebied en wordt tegenwoordig ook geteeld in Zuid· en Noord·Amerika (Florida, Texas, Arizona), Oost·Afrika, West·Indië en Zuidoost·Azië. Sumerische kleitabletten uit circa 2200 v.C., gevonden te Nippur (het huidige Irak), vermelden reeds het gebruik van aloë. In het oude Egypte komt de plant meerdere malen voor in de papyrus van Ebers (circa 1550 v.C.), een van de oudste overgeleverde medische geschriften. Klassieke auteurs zoals Dioscorides (40·90 n.C.) beschreven de toepassing van aloë als wondhelend en laxerend middel. Vanuit haar oorspronkelijke verspreidingsgebied wordt de plant tegenwoordig wereldwijd, onder andere in de Caraïben, op grote schaal gecultiveerd voor commercieel gebruik.

Aloe vera past bij een type dat zich staande houdt in barre, uitputtende omstandigheden zonder de eigen vochtreserve te verliezen: de plant slaat water op in vlezige bladeren en overleeft zo langdurige droogte. Typologisch wordt dit geassocieerd met een constitutie die naar buiten toe weerbaar en beschermend oogt (de stekelige bladrand), maar van binnen zacht, verzachtend en herstellend werkt (de heldere gel). Dit typologisch kader is een klassiek duidingsmodel, geen farmacologische classificatie.