Javaanse nierthee

Orthosiphon heeft geen toepassing als groente of als keukenkruid. Het blad wordt uitsluitend als aftreksel gedronken. In Indonesie en Maleisie is koemis koetjing een alledaagse thee; in Europa staat het blad bekend als java-thee.

De smaak is mild, licht bitter door de glycosidische bitterstof orthosiphonine, en samentrekkend door een looistofgehalte van 5,7%. Het blad wordt meestal gecombineerd met andere waterafdrijvende kruiden in theemengsels; als enkelvoudige thee wordt het tussen de maaltijden gedronken.

De plant heeft economisch belang als theegewas: de bladoogst wordt vooral in Java geteeld.

De soort is inheems in de vochtige streken van Zuidoost-Azie (India, Indonesie, Java, Sumatra, Thailand, de Filipijnen) en in tropisch Australie, en werd van daaruit in Europa ingevoerd. Ze groeit bij voorkeur op vochtige, schaduwrijke plaatsen langs rivieren en beken en aan vochtige wegkanten.

In de volksgeneeskunde van Zuidoost-Azie geldt het blad al eeuwen als middel bij nier- en blaasklachten en bij galstenen. Pas aan het einde van de negentiende eeuw raakte het kruid in West-Europa bekend, en dan vrijwel uitsluitend om zijn uitgesproken waterafdrijvende werking. Java bleef het belangrijkste teeltgebied.

De westerse erkenning volgde in de twintigste eeuw. Commission E nam het blad op voor doorspoeling bij ontstekingsklachten van de urinewegen en bij niergruis. ESCOP en het HMPC van het Europees Geneesmiddelenbureau publiceerden monografieen waarin het blad wordt beschreven als traditioneel middel om de urineproductie te verhogen bij lichte klachten van de urinewegen.

Orthosiphon stamineus past bij een type dat vasthoudt: vocht, afvalstoffen en spanning. Het beeld is dat van stagnatie in de afvoerwegen, niet van tekort. Uiterlijk gaat het vaak samen met zwaarte in de benen, gezwollen oogleden in de ochtend, een opgeblazen gevoel dat los staat van de voeding, en weinig maar geconcentreerde urine.

De plant zelf is een tropische, snelgroeiende vochtminnaar die op natte standplaatsen staat maar geen stilstaand water verdraagt: ze neemt grote hoeveelheden vocht op en voert die weer af. Datzelfde principe kenmerkt het type: het gaat niet om zuiniger leven maar om beter doorstromen. Innerlijk hoort daar de neiging bij om onafgewerkte zaken op te sparen en pas in te grijpen wanneer de druk voelbaar wordt, zoals niergruis zich pas meldt bij een koliek. De lange meeldraden, ver buiten de bloem, tekenen een type dat naar buiten reikt maar zijn basis vochtig en gevoed moet houden.