Groot kaasjeskruid

Synoniemen: Malva mauritiana L., Malva erecta C. Presl, Malva ambigua Guss. Nederlands: groot kaasjeskruid, kaasjeskruid, wilde malve, kattekaaskruid, keeskruid, maluwe, meeuw, mastellekens, broodjesplant, koekjeskruid, pappels, paternosterkruid, mommel. Engels: common mallow, high mallow, tall mallow, fairy cheeses, blue mallow, cheese-cake, cheeseflower, cheese-log, cheeses, marsh mallow. Frans: mauve sauvage, grande mauve, mauve, fausse guimauve, fromageon, petit fromage, fouassier. Duits: Malve, Wilde Malve, Algiermalve, Gartenpappel, Wilde Stockrose, Käsenpappel.

“Malva” en “malve” worden afgeleid van het Oud-Engelse “malwe”, dat “zacht” betekent en verwijst naar de verzachtende slijmstoffen (gommen) van de plant, of van het Griekse “malakos”, dat eveneens “zacht” betekent; een derde verklaring verwijst naar de paarse kleur van de bloem. “Sylvestris” is Latijn voor “uit het bos”. De Nederlandse naam “kaasjeskruid” verwijst naar de vorm van de vrucht, die gelijkenis vertoont met een Goudse kaas.

Opgepast: niet te verwarren met de nubiabloemen van Hibiscus sabdariffa, die als “malvachtige” verkocht worden. Deze behoren weliswaar tot dezelfde familie als de wilde malve, maar bezitten geen hoeststillende eigenschappen; wel laxerende eigenschappen door de vruchtenzuren.

Jonge bladeren en scheuten kunnen rauw in salades gegeten worden. Gekookt worden de bladeren klaargemaakt als spinazie of gebruikt in soepen, waar zij als bindend middel dienstdoen.

De onrijpe zaaddozen (“kaasjes”) kunnen rauw aan salades toegevoegd worden. De zaden zelf hebben een nootachtige smaak en kunnen geknabbeld worden. De bloemen kunnen rauw aan salades toegevoegd worden; zij hebben een milde, aangename smaak. De bladeren worden gebruikt om voedingsmiddelen, vooral zoetigheden, te kleuren.

Cosmetisch: het heldere sap van de kaasjeskruidbloem is een lenigend en verzachtend middel voor de huid. Economisch: de anthocyanen worden gebruikt als kleurstof voor voedingsmiddelen; uit de plant en haar zaaddozen kunnen crèmekleurige, gele en groene verfstoffen gewonnen worden; een tinctuur van de bloemen is een gevoelige test op basen; uit de stengels kan vezel gehaald worden voor touw, textiel en papier.

Het gebruik van kaasjeskruid gaat ver terug: in Ostra (Oost-Duitsland) zijn zaden uit de ijstijd teruggevonden. De plant wordt in de bijbel vermeld; Mozes zou haar gekweekt en als “panacee” aan koortslijders gegeven hebben. De Romeinen kweekten kaasjeskruid als medicinale plant en beschouwden haar als middel tegen alle kwalen; ook de jonge spruiten werden gegeten. Karel de Grote liet groot kaasjeskruid als siergewas in de keizerlijke tuinen aanplanten. In het Italië van de zestiende eeuw kreeg de plant het predikaat “omnimorbia”, middel tegen alle kwalen. In de volksgeneeskunde werd zij vooral gebruikt wanneer men niet kon beschikken over het krachtiger heemst, dat meer slijmstoffen bevat.

Malva sylvestris past bij een type mens met droge, snel geïrriteerde slijmvliezen en een lage prikkeldrempel: droge kriebelhoest, schrale keel, brandend maagzuur, harde ontlasting, gevoelige blaas. Het is een type dat reageert op prikkeling met irritatie in plaats van met ontsteking, en dat baat heeft bij bescherming en bevochtiging in plaats van bij stimulatie. De plant zelf werkt niet ingrijpend maar bekledend: zij vormt een laag tussen prikkel en weefsel. Dat maakt haar geschikt voor kinderen, ouderen en verzwakte personen, en voor situaties waarin krachtiger middelen te scherp aangrijpen. Waar heemst dieper en langduriger bevochtigt, is groot kaasjeskruid het mildere en meer uitwendig ingezette alternatief.