Hyssop

Het kruid smaakt licht bitter en muntachtig met een houtige, kamferachtige ondertoon. Het wordt niet meegekookt maar op het laatste moment toegevoegd.

Jonge scheuten en fijngesneden blad worden in bescheiden hoeveelheid gebruikt in soepen, sauzen, mayonaise, vruchtensauzen, compotes, salades, zuivelbereidingen en vruchtentaart, en in stoofschotels, vleessauzen en gehaktbereidingen ter ondersteuning van de vertering van peulvruchten en vet vlees. Met tijm en knoflook geeft het gehakt vlees een kruidig accent. De bloemen kunnen rauw door salade.

De etherische olie wordt gebruikt als smaakcomponent in bitters en likeuren zoals Chartreuse, Bénédictine en Grand Marnier en in de voedingsindustrie. Hyssop is een gewaardeerde drachtplant: de honing geldt als bijzonder aromatisch.

De Bijbelse vermeldingen van hyssop in onder meer Exodus en de Psalmen betreffen waarschijnlijk niet Hyssopus officinalis: de soort is niet inheems in Palestina en vermoedelijk ging het om een plaatselijke vorm van wilde marjolein (Origanum maru). In de Bijbelse traditie staat hyssop voor loutering en reiniging, onder meer bij het besprenkelen met offerbloed en bij het reinigen van huizen van melaatsen. Door die symboliek werd de plant bij kerken en kloosters geplant, wat doorklinkt in de Duitse namen Kirchenysop en Klosterysop.

In het Middellandse Zeegebied was hyssop voor de jaartelling al keuken- en geneeskruid en werd het als strooikruid op vloeren en in linnenkasten gelegd vanwege het insectenwerende aroma. Hippocrates (460 tot 377 v.C.) noemde het bij longaandoeningen zonder sputumproductie. Dioscorides (40 tot 90 n.C.) beschreef gebruik bij astma, hoest en piepende ademhaling. Plinius (23 tot 79 n.C.) noemde het bij hoest en astma en als wormverdrijvend, maag- en galstimulerend middel. Galenus (131 tot 201 n.C.) liet bij keelpijn en angina de damp van gebrande hyssop inademen.

Hildegard von Bingen (1098 tot 1179) schreef dat hyssop de longen zuivert. De school van Salerno raadde het gekookte kruid met honing aan bij borst- en longklachten. Dodoens (1517 tot 1585) noemde de slijmoplossende werking bij kortademigheid en hoest en de uitwendige toepassing bij kneuzingen. Culpeper (1616 tot 1654) beschreef het als worm- en slijmoplossend middel bij vastzittende hoest en raadde gorgelen aan bij keelpijn. In de volksgeneeskunde werd hyssop verwerkt in zeep tegen luizen, in dampen bij oorontsteking en in gorgeldranken bij tandpijn, en uitwendig gebruikt bij spierpijn, reuma en kneuzingen. In de negentiende eeuw werd het in de Angelsaksische landen gecombineerd met echte salie bij astma en hoest.

Hyssopus officinalis past bij een type dat droog, gestructureerd en beheerst is, maar vastloopt zodra iets stagneert. De plant groeit op kalkrijke, droge, goed doorlatende hellingen, verdraagt armoede en luchtvervuiling en verdraagt geen natte voeten: het beeld van een constitutie die schraalte beter aankan dan overvloed en vocht. Het kruid werkt daar waar iets vastzit en niet loskomt: taai slijm dat niet beweegt, trage vertering, lage bloeddruk, weinig veerkracht. Het aroma is scherp en kamferachtig en breekt congestie open in plaats van te verzachten. Tegelijk remt hyssop wat te veel naar buiten treedt, zoals overmatige transpiratie. Dit type heeft baat bij verwarming en beweging, niet bij bevochtiging. De rituele geschiedenis van loutering en reiniging sluit aan bij diezelfde beweging: openen, doorspoelen, opklaren.