Grote brandnetel

“Urtica” is afgeleid van het Latijn “urere” (branden), een directe verwijzing naar de brandharen die bij aanraking een brandend gevoel op de huid veroorzaken. “Dioica” is afgeleid van het Grieks “di” (twee) en “oikos” (huis), een verwijzing naar de tweeslachtigheid van de plant: mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien op afzonderlijke planten. De volksnaam “Grote brandnetel” onderscheidt de soort van de Kleine brandnetel (Urtica urens).

De jonge toppen van de Grote brandnetel worden al eeuwenlang als groente en voedingskruid gebruikt. Ze worden gekookt, gestoomd of gebakken verwerkt in soepen, stamppotten, quiches en spinaziegerechten. Na verhitting verdwijnt de branderigheid volledig.

Brandnetelsoep is een traditioneel Europees gerecht, bereid met jonge toppen, aardappel en ui. In Noord-Afrika en het Midden-Oosten worden de bladeren verwerkt in rijst- en pastagerechten.

Gedroogd blad wordt gebruikt als thee of kruideninfusie. De zaden worden geroosterd en over gerechten gestrooid als voedzame aanvulling.

De Grote brandnetel is een van de oudst gedocumenteerde geneeskruiden van Europa. Dioscorides beschreef haar in de eerste eeuw na Chr. als diureticum en middel bij gewrichtsklachten. Hippocrates vermeldde meer dan 60 toepassingen. In de middeleeuwen werd ze door Hildegard von Bingen uitvoerig beschreven voor nieren, gewrichten en huid. Rauwolf (1577 tot 1583) beschreef de ontstekingsremmende werking. In de twintigste eeuw werd de wortel onderzocht op werkzaamheid bij benigne prostaathyperplasie (BPH) en werd de plant opgenomen in de Europese farmacopee.

Urtica dioica past bij een type mens dat grensstellend, vitaal en mineraalrijk is. Zoals de plant met haar brandharen een duidelijke grens stelt en tegelijkertijd een buitengewoon voedingsprofiel draagt, zo kenmerkt dit type zich door een sterk zelfbeschermend vermogen gecombineerd met grote vitaliteit. De wortel van de brandnetel gaat diep: dit type put uit diepe reserves maar heeft behoefte aan regelmatige ontlasting via nieren en lymfe. Brandnetel past bij constitutionele zwakte van gewrichten, reumatische neigingen en stagnerende uitscheiding.

• Flavonoïden (blad): quercetin-3-rutinoside (rutine), isoquercitrine, kaempferol-glucoside, isorhamnetine
• Fenolzuren (blad): koffiezuur, chloorogeenzuur, neochloorogeenzuur
• Mineralen (blad): kalium, calcium, silicium, ijzer, magnesium, fosfor, mangaan, natrium, zink, cobalt, koper
• Vitaminen (blad): vitamine C, B1, B2, B3 (niacine), E, K; carotenoïden (pro-vitamine A)
• Aminen (brandharen): histamine, serotonine, acetylcholine; mierenzuur
• Lectinen (wortel): Urtica dioica agglutinine (UDA); specifieke lectinen met immuunmodulerende werking
• Polysacchariden (wortel): arabinogalactanen, glucanen
• Steroïden (wortel): beta-sitosterol, stigmasterol, campesterol; steroïlglucoside
• Fenylpropanen (wortel): homovanillylalcohol (HVA), 3,4-divanillyltetrahydrofuran (isolariciresinol)
• Triterpenoïden (wortel): oleanolzuur, ursolzuur
• Eiwitten en aminozuren (blad): globulinen; alle essentiële aminozuren aanwezig
• Chlorofyl (blad): hoog gehalte; gebruikt als voedingskleurstof E140

• Diuretisch: bevordert de urineproductie via directe werking op de nieren; verhoogde uitscheiding van ureum, urinezuur en chloorverbindingen; kaliumsparend door hoog kaliumgehalte
• Anti-inflammatoir: remt NF-κB-activatie, COX-1, COX-2 en 5-LOX; remt de aanmaak van pro-inflammatoire cytokinen (TNF-alfa, IL-1, IL-6); vergelijkbaar effect als NSAID’s maar zonder maagschade
• Antireumatisch: vermindert gewrichtsontsteking en pijn bij artritis via meervoudige ontstekingsremming; ondersteunt uitscheiding van urinezuur bij jicht
• Antiallergisch: remt histaminevrijstelling via membraanstabilisatie van mestcellen; werkzaam bij allergische rhinitis en hooikoorts
• Galbetoging (zagdrijvend): stimuleert de galproductie en galafvoer; ondersteunt leverfunctie en vetstofwisseling
• Hemostyptisch: bevordert de bloedstolling via vitamine K; uitwendig bij bloedneuzen en wondbehandeling
• Immunomodulerend (wortel): UDA-lectinen moduleren de T-lymfocytactiviteit; remt aromatase en SHBG-binding; interageert met epidermale groeifactor (EGF)
• Anti-adenoom / Anti-oedeem (wortel): remt de activiteit van de prostaat en bevordert de urinelozing bij BPH; anti-oedemateus effect via ontstekingsremming
• Antiandrogenisch (wortel): remt de omzetting van testosteron via 5-alfa-reductaseremming; remt aromatase; beperkt de zaairetentie bij BPH
• Hypocholesterolemisch: verhoogt HDL-cholesterol via beta-sitosterol en andere steroïden (wortel)
• Tonicum voor haren en nagels: versterkt haar en nagels via calcium, silicium en mineraalrijke samenstelling; bevordert beenontwikkeling bij osteoporose

• Infusie (blad): 2 tot 3 theelepels gedroogd blad per kop kokend water; 10 minuten trekken; 3 tot 4 maal per dag
• Vers perssap (blad): 10 tot 15 ml per keer, 3 maal per dag; of 1 tot 2 eetlepels vers sap voor de maaltijd
• Tinctuur 1:5 (25 tot 40%, blad): 2 tot 5 ml per keer, 3 maal per dag
• Droogextract (blad): 300 tot 600 mg per dag; gestandaardiseerd
• Tinctuur of extract (wortel, BPH): gestandaardiseerd extract 120 mg per dag in combinatiepreparaat; of tinctuur 1:1 2 tot 4 ml per dag
• Droogextract (wortel, BPH): 459 mg gestandaardiseerd extract per dag; klinisch gevalideerde dosis
• Uitwendig (compres): vers blad of sterke infusie als compres op gewrichten of huid; 2 tot 3 maal daags

• Niet bij ernstige nierinsufficiëntie: hoog kaliumgehalte en diuretische werking kunnen de nierbelasting verder verhogen
• Voorzichtigheid bij gebruik van bloedverdunners (warfarine): vitamine K-inhoud kan de stollingsinhibitie beïnvloeden
• Niet combineren met NSAID’s zonder toezicht: Urtica dioica versterkt de ontstekingsremmende werking en kan bijwerkingen versterken
• Wortelextract niet gebruiken bij prostaatcarcinoom zonder medisch toezicht: anti-androgene werking kan hormonale processen beïnvloeden
• Voorzichtigheid bij gebruik van lithium: diuretische werking kan lithiumklaring beïnvloeden
• Voorzichtigheid bij diabetes met medicatie: kan de bloedsuikerregulatie beïnvloeden via insulinesecretiestimulering
• Niet gebruiken bij oedeem door hart- of nierinsufficiëntie zonder medische begeleiding
• Neem kruidenpreparaten altijd ten minste 1 tot 2 uur voor of na medicatie en suppletie

• Verlet, K. & Deforce, W. (2012). Groot handboek geneeskrachtige planten. Lannoo.
• European Medicines Agency. (2012). Community herbal monograph on Urtica dioica L. EMA/HMPC/461191/2008. Geraadpleegd via: www.ema.europa.eu
• ESCOP Monographs. (2003). Urticae herba / Urticae radix. European Scientific Cooperative on Phytotherapy. Thieme.
• Wichtl, M. (Ed.). (2004). Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals (3rd ed.). Medpharm Scientific Publishers.
• Chrubasik, S. et al. (2007). Evidence for antirheumatic effectiveness of Herba Urticae dioicae. Phytomedicine, 14(7-8), 568-579.
• Missouri Botanical Garden. Tropicos Plant Database. Geraadpleegd via: www.tropicos.org