Gevlekt longkruid

“Pulmonaria” is afgeleid van het Latijnse “pulmo” wat “long” betekent, een verwijzing naar de gestikte, witte vlekken op de bladeren die op longweefsel of longen zouden lijken. Dit is tevens een rechtstreekse verwijzing naar het gebruik van de plant bij longaandoeningen, conform de Signaturenleer die veronderstelt dat uiterlijke kenmerken van een plant aanwijzingen geven voor de medicinale werking ervan. “Officinalis” duidt op de aanwezigheid in de officiële lijst van geneeskrachtige planten en in de apothekerswerplaats. De Nederlandse naam “gevlekt longkruid” verwijst zowel naar de witte vlekken op de bladeren (“gevlekt”) als naar het medicinale gebruik bij longaandoeningen (“longkruid”). De volksnaam “onze-lieve-vrouwe-melkkruid” of “lungwort” verwijst in meerdere talen naar de longwerking van de plant.

De jonge bladeren van Pulmonaria officinalis zijn eetbaar en worden in enkele Europese landen traditioneel in het voorjaar als groente gebruikt. Ze zijn lekker rauw in salades, gebakken als groente of als spinazievervanger, of verwerkt in soepen en stoofschotels.

Longkruid wordt ook gebruikt bij de distillatie van dranken als aromatisch ingrediënt, met name in sommige kruidentincturen en vermouths. De bloemen zijn eetbaar en worden als garnering van salades en desserts gebruikt vanwege hun roze tot blauwe kleurverandering die afhankelijk is van de pH.

Voorzichtigheid is geboden bij de consumptie van grote hoeveelheden, want longkruid bevat pyrrolizidine-alkaloïden in kleine hoeveelheden. Het culinaire gebruik beperkt zich daarom tot kleine porties verse jonge bladeren, en wordt niet aanbevolen voor langdurig of frequent gebruik. De bladeren zijn te vermijden bij zwangere en zogende vrouwen.

Pulmonaria officinalis is al meer dan 500 jaar in gebruik als geneeskruid, primair voor luchtwegaandoeningen. De Signaturenleer, gepopulariseerd door Paracelsus (1493, 1541) en later door Jakob Böhme, zag in de witte vlekken op de bladeren een teken van de werking op de longen. Dit was al in de 16de en 17de eeuw een vaststaande traditie. Culpeper (1616, 1654) beschreef longkruid als middel bij hoest, kortademigheid en longontsteking. In Nederland werd longkruid gekweekt in kloostertuinen als “kruid voor het borststuk”. In de volksgeneeskunde van Noord-Europa werd het gebruikt bij bronchitis, tuberculose en als hemostypticum bij bloedend sputum. Longkruid was ook als astringerende wondgenezer bekend. In de 19de eeuw verloor longkruid zijn prominente positie ten gunste van nieuwere farmaceutische middelen, maar keerde terug in de moderne fytotherapie als ondersteunend middel bij luchtwegaandoeningen.

Pulmonaria officinalis past bij een type mens dat diep inademt maar moeite heeft met loslaten. Zoals de plant in vochtige, beschaduwde bossen groeit en zijn gevlekte bladeren omhoog heft alsof ze licht zoeken, zo heeft dit type een constitutie die de luchtwegen centraal stelt: gevoelig voor vochtige, koude lucht, neiging tot slijmophoping en chronische luchtwegproblemen. De witte vlekken op de bladeren die op longweefsel lijken weerspiegelen via de Signaturenleer een verbinding met de longen die ook farmacologisch onderbouwd is via de slijmstof- en looistofrijke samenstelling. Dit type is introvert en heeft baat bij warmende, opruimende en het slijm losmakende interventies.