Vlozaad / Psyllium

“Plantago” is afgeleid van het Latijnse “planta” wat “voetzool” betekent, een verwijzing naar de brede, platte bladeren die op een voetzool lijken en dicht op de grond liggen bij de breedbladige weegbreesoorten. “Afra” is het Latijnse adjectief voor “Afrikaans” of “uit Afrika afkomstig”, wat verwijst naar de oorspronkelijke verspreiding van de soort in Noord-Afrika en het Middellandse-Zeegebied. De naam “vlozaad” is een volksetymologie die verwijst naar de vorm en kleur van het zaad dat op een vlo lijkt. De naam “psyllium” is afgeleid van het Griekse “psylla” wat eveneens “vlo” betekent en dezelfde reden heeft. De handelsnaam “ispaghol” of “isabgol” is ontleend aan het Perzische “ispaghol” wat “paardenbloem” of “paardenboom” betekent, en verwijst naar de kaf dat de zaden omgeeft.

Psylliumzaad en psylliumschillen worden in de moderne voeding gebruikt als vezel- en slijmstofsupplement. De zaden worden vermengd met water of vruchtensap en gedronken als voedingsvezeldrank, vaak in combinatie met Metamucil-producten in de VS.

In de Indiase keuken worden psylliumschillen (ispaghol) verwerkt in brood, flatbread en koekjes als vezeltoevoeging die de textuur verbetert. In glutenvrije bakproducten dient psyllium als bindmiddel dat gluten vervangt door zijn slijmstofwerking.

De zaden worden ook als ingrediënt in slankheidsproducten, muesli en granola gebruikt. Ze worden in de Indiase keuken ook gegeten bij de thali als digestief na de maaltijd. Psyllium wordt in de farmaceutische industrie gebruikt als excipiënt in tabletten en capsules.

Plantago afra is al meer dan 2000 jaar in gebruik als medicinale plant in het Middellandse-Zeegebied, Perzië en India. Dioscorides (40, 90 n.C.) beschreef de plant als middel bij diarree en dysenterie. In de Arabische geneeskunde werd psyllium al in de 10de eeuw gebruikt door Avicenna als laxativum en bij darmaandoeningen. In India is ispaghol al eeuwenlang een vast onderdeel van het Ayurvedische geneesmiddelenrepertoire bij darmklachten. In de 20ste eeuw werd psyllium uitgebreid onderzocht voor de behandeling van constipatie, hypercholesterolemie en diabetes type II, met name door de U.S. Food and Drug Administration (FDA) die in 1998 de gezondheidsclaim op etiketten toestond dat psylliumvezels het risico op hart- en vaatziekten kunnen verminderen.

Plantago afra past bij een type mens dat systematisch, geduldig en zorgvuldig omgaat met wat het opneemt en verwerkt. Zoals de plant kleine, discreet geurende bloemen draagt en zijn kracht concentreert in de zaadschil, die slechts 6 tot 13% van het zaadgewicht vormt maar de volledige medicinale werking draagt, zo heeft dit type een constitutie die niet opvalt maar intern buitengewoon effectief werkt. De typische werking op de doorstroming van de darm, het reguleren van bloedsuiker en het verlagen van cholesterol wijst op een type dat gevoelig is voor metabool onevenwicht en baat heeft bij structurerende, geleidelijke interventies die werken via het darmmilieu.