Wilde Cichorei

“Cichorium” is afgeleid van het Arabische “chicouryeh”, dat teruggaat op het Koptische “kichorion”, vermoedelijk verwant aan het Griekse “kichora” wat verwijst naar het groeien langs wegkanten. Een alternatieve afleiding verbindt de naam met het Griekse “kio” (“weggaan”) en “chorion” (“veld”), verwijzend naar de open, onbeheerde groeiplaatsen van de plant. “Intybus” stamt uit het Arabische “hindibah”, dat “melksap” betekent, een directe verwijzing naar het witte melkachtige sap dat vrijkomt bij beschadiging van de plant.

De jonge bladeren worden vroeg in het voorjaar rauw geplukt in salades. Ze hebben een uitgesproken bittere smaak die de spijsvertering activeert. Geblancheerd of kort gestoofd verminderen de bitterheid.

De wortel wordt geroosterd op 180 graden en gemalen als koffiesurrogaat, of gemengd met koffie in een verhouding van 1 op 3. Van de gebrande wortel wordt ook cichoreistroop gewonnen.

Witlof (Brussels lof) is een gekweekte cultivar waarbij de bladeren in het donker worden gebleekt tot compacte, witgele stronken. Radicchio en roodbladerige cultivars worden rauw of gestoofd gegeten.

De bloemen worden vers gebruikt als bittere smaakgever in salades en gerechten. Van de bloemblaadjes kan een licht zoet gelei worden bereid.

Cichorei is als medicinale en culinaire plant gedocumenteerd vanaf 2400 v.C. in Egyptische bronnen, waaronder de papyrus van G. Ebers. Dioscorides beschreef de plant in de eerste eeuw als eetbaar en spijsverteringsbevorderend. Galenus gebruikte haar bij leverklachten. In het kruidenboek van Sankt Gallen (negende eeuw) was cichorei opgenomen als geneeskruid. Hildegard von Bingen prees de plant omwille van zijn galdrijvende werking. Tijdens de veldtochten van Napoleon deed de geroosterde wortel dienst als koffievervanger, een gebruik dat zich in de negentiende eeuw uitbreidde naar de Brusselse cichoreiindustrie. In Engeland werd het gebruik van cichorei aan koffie tijdelijk verboden in 1840. Maurice Messegue beschouwde cichorei als levertonicum, diureticum en huidzuiverend middel.

Cichorei past bij het type mens dat functioneert vanuit diepgewortelde volharding. Zoals de plant langs verharde wegen en uitgeputte grond bloeit zonder bijzondere zorg, zo werkt dit type door op plekken waar anderen terugtrekken. De bittere smaak en de galachtige werking van de plant weerspiegelen een constitutie die neigt naar stagnatie in lever en gal: gespannen, geordend, moeizaam loslaten. Dit type heeft structuur nodig, wil grip houden op zijn omgeving en heeft baat bij bitterheid als geneesmiddel: zowel letterlijk als figuurlijk reinigt het wat te lang is vastgehouden. De hemelblauwe bloem die enkel bij heldere ochtenden opengaat en zich na enkele uren sluit, verwijst naar een gevoeligheid voor overprikkeling en de behoefte aan afgebakende ruimte en duidelijke grenzen.